موسیقی «پاپ آذری» در گفتگو با امیر سپهر خواننده ی آذربایجانی

دنياي مدرن، موسيقي مدرن مي خواهد

گفتگو از محمد امین خوش نیت، مهدی حافظ زاده

"مسعود امير سپهر" چهره ي شناخته شده اي براي مردم آذربايجان و به ويژه جوانان است. او  اكنون و در دوران ميانسالي خويش، مدعي فعاليت در سبك موسيقي «پاپ كلاسيك» است. موسيقي نوين و مدرني كه قطعاً منتقدان و طرفداران خاص خود را دارد. او با گروه 45  نفره اش، تاكنون كنسرت هاي بسياري را برگزار كرده، دو كنسرت در باكو، سه كنسرت در استانبول تركيه، دو كنسرت در تهران و 12 كنسرت در شهر تبريز حاصل كار و تلاش او در طي 10 سال گذشته است. امير سپهر با وجودي كه فوق ليسانس مديريت دارد اما علاقه او براي رشد و ترويج موسيقي آذربايجاني او را به شهر «باكو» رهنمون ساخت تا تحصيلاتش را در رشته «آواز» در این شهر ادامه دهد.

امير سپهر هرگونه تقابلي بين موسيقي عاشيقي، كلاسيك و پاپ را رد مي كند اما، به شدت طرفدار مدرن شدن موسيقي هاي سنتي است. موضوعي كه مورد توجه منتقدان بسياري قرار گرفته است. او ارائه موسيقي «جوان پسند» مبتني بر اشعار نغز و پرمحتوا و تنظيم هنرمندانه آهنگ ها را تنها راهكار اعتلاء و رشد موسيقي و به ويژه «پاپ آذربايجاني» مي داند.

گفتگوي دو ساعته ما با اين هنرمند جوان آذربايجاني،  به موضوع وجود يا نبود «ابتذال در موسيقي» كشيد و او با رد قاطع اين فرضيه، آنچه را كه باعث بروز اين ذهنيت شده، اختلاط سایر شاخه های هنری با موسیقی، عدم ارائه آموزش هاي اوليه موسيقي از دوران کودکی و پايين ماندن درك و احساس شنوندگان ار علم – هنر موسيقي مي داند.

گفتگوي مفصل ما با «امير سپهر» خواننده ‌«پاپ كلاسيك آذربايجاني» را در زير می خوانيد:

***

* آقای امیر سپهر! شما چرا سبک «پاپ آذری» را برای کار هنری تان انتخاب کردید؟!

موسيقي هم مانند ساير حوزه هاي هنري، ژانرهاي مختلفي دارد. پاپ، جاز، كلاسيك و... طبيعي است كه هر علاقه مندي به سمت سبك خاصي از موسيقي برود و به تبع آن، مخاطبان نيز به سمت يك سبك موسيقي خاص گرايش پيدا كنند. اين همان ايده ي «موزائيكي بودن» موسيقي است. يعني اينگونه نيست كه بگوئيم فلان سبك بر سبك ديگري برتري دارد. اين دقيقاً به مفهوم آن است كه هر گلی زيبایي و بوي خاص خودش را دارد. بنابراين نگاه «ارتفاعي» و عمودي امري غیر قابل قبول است.

كما اينكه من خودم ژانر پاپ را انتخاب كردم چون فكر مي كنم، در اين زمينه خلاء وجود دارد. من موسيقي ايراني را هم دوست دارم و چند ترانه هم خوانده ام. اما آنها را در CD نياورده ام. چون به اندازه ي كافي «فارسي خوان» در تهران وجود دارد.

اما برخى خلاف اين می گویند  و معتقدند آنچه شما مى خوانيد پاپ آذرى نيست. در اين رابطه ديدگاه شما چيست؟

اصل تخصص من كلاسيك غربی است. ولى به اين نتيجه رسيده ام هر وقت صحبت از موسيقى پاپ مى شود استنباط غلطى از اين نام مى گردد.البته از اول هم موسيقى پاپ در ايران ،به اشتباه معرفی  شد.آنچه موسيقى پاپ در غرب است با ايران كلا تفاوت دارد. مثلا محمد اصفهانى مى‌گويد ”پاپ“ مى‌خواند. در حاليكه اين برداشت را من قبول ندارم.ترانه معروف "امشب در سر شوری دارم "کجایش پاپ است ؟!

 به نظر شما علت برداشت غلط از موسيقى پاپ در كشور مان چيست؟

تغييرات موسيقى در جهان و در طول زمان يك جبر است و نمى‌توان مانع آن شد . هر زمان براى خودش يك موسيقى ويژه اى طلب مى‌كند در مورد برداشت غلط يك مثال بزنم راحت تر مساله تفهيم مى‌شود. مى‌گويند طرفداران موسيقى راك شيطان پرستان هستند. در حاليكه اصلا چنين نيست“راك“ موسيقى انتقاد از دردهاى جامعه بوده و هست. حتى شعرهاى اين موسيقى در ابتدا اصلا عاشقانه نبود و بیشترهنجار هاى  اجتماعى را بيان مى‌كرد. اين سبك وقتى به ايران رسيد عاشقانه شد و فلسفه سبك ”راك“ به كلی عوض شد. بنابريان چون ما سراغ فلسفه سبك هاى موسيقى نمى‌رويم و فقط اهل تقليد هستيم در نتيجه سبكى كه براى خودمان  انتخاب مى‌كنيم با آنچه در غرب است تفاوت پیدا می کند.يك زمان گروه ”پينك فلويد“ در اروپا به نفع گرسنگان آفريقا كنسرت گذاشت آنها براى اينكه جلب توجه كنند بیشتر شلوار هاى پاره شده به تن می كردند. پس شلوار پاره پاره در اروپا حالت سمبليك بود تا مردم به فكر گرسنگان افريقا باشند اما بعدا اين شلوار ها مد شدند و جوانان ما بدون اينكه فلسفه اين شلوار ها را بدانند مى‌خرند و آن را مى‌پوشند .سری به بعضی از پاساژهای معروف شهر مان بزنید این را متوجه می شوید ! پس مشكل ما عدم درک صحیح  علت و چرایی برخی پدیده ها و مسايل است این روند در مورد موسیقی های مدرن هم مصداق دارد .

پس به  نظر شما فعالان عرصه موسيقى چارچوب سبك پاپ را درست نشناخته اند و با اين تعريف نمى‌توان گفت شما ویا سایر همکارانتان پاپ ايرانى يا آذرى مى‌خوانيد؟

موسيقى پاپ براى خودش چار چوب دارد . پاپ راحت شده و سهل الوصول شده موسيقى كلاسيك است اما چون ما ضعف علمى داريم و مكانى نيست تا ما اين سبك ها را در دانشگاه به صورت آکادمیک و علمى ياد بگيريم فكر مى‌كنيم  كه پاپ مى‌خوانيم ! الان در ايران مرجعى نيست به اين سبك هاى موسيقى سرو سامان دهد حتى در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى كارشناس و نخبه نداريم  به اين مساله رسيدگى كند. با اين وضع هر خواننده اى مى‌تواند هر ادعايى داشته باشد بگويد راك مى‌خواند،كلاسيك يا پاپ !

خود جنابعالى از چه سبكى پیروی می کنید؟

من از اساس سبك كلاسيك آموزش ديده ام اما چون يك خلاء بزرگ در موسيقى آذربايجانى وجود دارد و از سويى موسیقی سبك كلاسيك حتى در اروپا جایگاه قبلی خود را ندارد سعى مى‌كنم پاپ آذرى بخوانم.

قبلا هم عرض كردم پاپ راحت تر شده كلاسيك است اما يك عده به غلط فكر مى‌كنند هر آهنگ شاد و سبكى كه بخوانند پاپ آذرى يا ايرانى خواهد شد ولى آنچه كه من مى‌خوانم شايد با بسيارى از خوانندگان آذرى تفاوت داشته باشد . من اساس را كلاسيك مى‌دانم ولى به روش پاپ مى‌خوانم كه به نظرم این سبك كاملا سنگين،با وقاراست متاسفانه برخى دوستان به غلط مى‌گويند پاپ مى‌خوانند و دلیلشان هم این است که  چون نه تنظيم دارند و نه هارمونى!

اين قبيل خواننده ها در تبريز هستند؟

بله در تبريز هم داريم اما نمى‌خواهم اسمشان را ببرم.

آيا اين طيف در بين مردم طرفدار هم دارند؟

خیلی زیاد ! اگر يادتان باشد عباس قادرى يا آقاسى هم  طرفدار داشتند آيا اين مى‌تواند نشانگر وزين بودن اين سبك ها باشد؟ در حاليكه اين قبيل افراد موسيقى سبك و سطح پائين ارايه مى‌دادند هر چند طرفدار هم داشتند.

دغدغه  شما در اين بين براى موسيقى آذربایجانى چه بود كه  سراغ پاپ رفته ايد؟

ما در آذربايجان سبك پاپ كه بتواند سنگين و با وقار باشد و با جوان هم ارتباط برقرار كند نتوانسته ايم ارايه دهيم. نمى‌شود به زور جوان را وادار كرد به فلان نوع موسيقى گوش دهد. از سويى پاپ ايرانى از پاپ آذرى بسيار خوب و قوى شروع كرده و اگر بخواهيم پاپ آذرى هم زنده بماند بايد كارى  مى‌شد. درد ما اين بود كه يك عده هميشه موسيقى سخيف به مردم ارايه مى‌كردند و انتظار هم داشتند جوان به موسيقى های معروف به لس آنجلسی گوش ندهد اين مگر مى‌شود؟ بنابراين هدف من اين بود  پاپ آذرى واقعى كه سنگين و قابل احترام باشد به جامعه ارايه دهم تا بتواند با ديگران ارتباط برقراركند.

برداشت بنده اين است كه سبك جنابعالى پاپ كلاسيك آذربايجانى است نه صرفا پاپ آذرى!

بله سبك موسیقی بنده پاپ كلاسيك آذرى است .

فكر مى‌كنيد چه قدر توانسته ايد ادعاهايتان را عملى سازيد؟

من تلاشم را مى‌كنم ولى نمى‌ دانم موفق شده ام يا نه ! اما با جوانان از طريق اشعار پر محتوا درقالب موسيقى مدرن ارتباط برقرار كرده ام نه اشعار سطح پائين!

تعريف شما از موسيقى جوان پسند چه نوع سبكى است؟

موسيقى جوان پسند موسیقی سبك سطح پائين و سخيف نيست بايد قبول كنيم ذائقه جوان امروزى با علاقه و سلیقه 50‌ سال قبل فرق كرده است . الان سبك هاى قديمى چندان در بین جوانان خريدار ندارد بنابر اين مجبوريم موسیقی  خودمان را مدرن كنيم. اما تاكيد مى‌كنم مدرن كردن موسيقى دليل بر سخيف كردن موسيقى نيست بلكه بايد اشعار مدرن و فاخر خواند و به نظر من سبك ما يعنى پاپ كلاسيك آذرى بهترين سبك براى  تحقق همین اهداف است.

·        راه جذب جوانان به موسیقی و کلاً هنر را در چه عواملی می بینید؟!

·    ما پيوسته به جوان مان تاكيد مي كنيم كه به موسيقي استانبولي گوش نكند. اما او در جوابي قابل قبول به صراحت اعلام مي كند كه: «من استانبولي دوست دارم و موسيقي كلاسيك را نمي پسندم!» اين حق يك جوان است كه مطابق با روحيات عصر حيات خويش، هنر مورد علاقه و در عين حال فاخر را گوش كند. با اين توصيف، اگر مي خواهيم موسيقي مان را حفظ كنيم بايد آن را مدرن كنيم.

شما در آوازهایتان بیشتر از اشعار كدام شعرا استفاده مى‌كنيد؟

اشعار بسیاری را از شعرای مختلف  انتخاب می کنم که دارای معنی و وزن و هماهنگی کافی باشند از اشعاربلوت قاراچورلو،شهرك ميرزا،حسين داشقين گرفته تا هجران . ادعاى بنده اين است كه تاكنون در هيچ يك از آثارم اشعار ضعيف و سخیف استفاده نشده است.

* شما چند سال پیش در يك مصاحبه موضوع ابتذال در موسيقي را به كلی رد كرده ايد. آيا همچنان بر اين عقيده يد؟!

كاملاً. ابتذال در ذهن آدمي است نه در ذات موسيقي. ممكن است در ساير حوزه هاي هنري نظير شعر و تئاتر، اين بحث موضوعيت داشته باشد اما در هنر موسيقي اصلاً معني و مفهوم ندارد.

به عنوان مثال ويلن نوازي استاد پرويز ياحقي بدون شعر، كجايش مبتذل است؟! همه موسیقی های فاخر هم چنین حکمی دارند. آنچه باعث به ابتذال كشيده شدن يك هنر مي شود، تلفيق بدخواهانه آنها، بانيت نادرست است. اين تلفيق شعر و تصوير است كه سبب بروز ذهنيّت ابتذال مي شود.

تازه، مفهوم ابتذال، در فرهنگ ها و ملل مختلف چارچوب ها و تعاريف خاص خود را دارد. ممكن است يك موضوع در جامعه اي مبتذل باشد و در جامعه اي مقدس! مثل رقص در مكتب هندو كه بسيار هم مقدس است.

گاها ديده مى‌شود برخى خوانندها از اشعار ضعيف و به قولى كوچه بازارى استفاده مى‌كنند. شما اگر مخاطبتان طرفدار چنين اشعارى باشد آيا چنين كارى مى‌كنيد؟

حتى اگر احساس كنم مخاطب خواهان اشعار كوچه بازارى  شده مقاومت مى‌كنم و از چنين شعرهايى استفاده  نمى‌كنم.

فكر مى‌كنيد موسيقى پاپ آذرى و عاشيق ها در تقابل هم  قرار گرفته اند؟

به هيچ وجه بين اين دو سبك تقابلى وجود ندارد.نظر من اين است كه موسيقى عاشيقلار به كل در سبك سنتى مانده است و اين مى‌تواند براى آينده آن تهدید کننده  باشد.موسیقی عاشیقی هم نمی میردمثل سایر سبک های موسیقی. بحث من در مورد مخاطبان آن است و عموم مردم.این سبک تا صدها سال دیگر هم زنده می ماند . ادعا نمی کنم که می میرد . اما به اعتقادم باید برای آن کاری کرد .

موسيقى پاپ مى‌تواند موسيقى عاشيقى را به صورت مدرن به جوانان تحويل دهد اما اينكه يك عده  اصرار كنند عاشيق شمشير همانطور كه خوانده بايد امروز هم به همان روش فعاليت كرد ! این غلط است. فكر كنيد يك عده اصرار كنند با وجود نعمت گاز شهری  از سوختهای قديمى استفاده كنند معلوم است اين روش جواب نمى‌دهد.

عاشیق چنگيز مهدى پور ادعا دارد موسيقى عاشيقى را مدرن كرده است. آیا موسيقي عاشيقي می تواند همان قابلیّت مدرن و جوان پسند بودن خود را مطابق همان چیزی  که «عاشیق چنگیز» در مورد آن اعلام نظر کرده اند، حفظ و ترویج کند؟!

بنده به صراحت  به استادي «عاشيق چنگيز» و زحمات شاياني كه براي موسيقي عاشيقي کشیده و مي كشند ایمان و باور دارم. اما سوال اساسی اين است كه ايشان، شيوه و سبك نوازندگي كدام استاد پيشين را به عنوان معيار نت نويسي خود انتخاب کرده اند؟ مثلاً در مورد ماهنی «یانیق کرم» چرا اجرای عاشیق عدالت را معیار قرار داده اند و نه ديگران را؟!

به علاوه، در ذات برخي موسيقي ها و ماهني های آذربایجان ، ويژگي مهم  انتقال «سينه به سينه» وجود دارد. اين يعني بداهه نوازي. خصيصه اي كه اساس موسيقي شرق بوده  و زيربناي آن را تشكيل مي دهد. يعني اگر اين بداهه نوازي را از آن بگيرند، جز اسكلتي خشك و بي روح از  آن چیزی باقي نمي ماند. موسيقي عاشيقي ما هم، زيبايي و لطافتش به همان بدهه نوازي بودنش است.

زحماتي كه ايشان كشيده اند غيرقابل انكار است. اما بحث بر سر اين است كه اين امر چه ربطي به مدرنيزه كردن موسيقي عاشيقي ما دارد؟! قبول می كنم كه باعث صيانت، تبليغ و حفاظت از موسيقي عاشيقي مي شود. اما نقشی درمدرن شدن آن ندارد. من کار ايشان را "مدرن كردن ساز آذربايجانى " و موسیقی عاشیقی نمى‌دانم. بلكه به نظرم کار ایشان  تميز كارى و به عبارت بهتر با سليقه تر کردن  ساز آذرى بوده است. عاشيق امروز بايد هنر خويش را به گونه اي ارائه دهد كه جوان پسند باشد. هارموني اش بايد به روز باشد

اما آقای چنگیز مهدى پور ادعا دارد موسیقی عاشیقی را به نت درآورده ودر خود سازهم تغییراتی ایجاد کرده است.

نت نوشتن براى موسيقى عاشيقى نمى‌تواند آن را مدرن كند.آقاى مهدى پورفقط براى اينكه اين موسيقى از بين نرود برايش نت نوشته . وقتى يك جوان 50‌ سال بعد با نتى كه امروزه نوشته شده به موسيقى عاشيقى پرداخت آيا باز هم اين مدرن شدن مى‌شود؟ پس كارآقا چنگیز زنده نگه داشتن موسیقی عاشيقلار بود نه مدرنيته كردن آن !

پس مدرن شدن موسيقى عاشيقلار از ديدگاه شما چگونه مى‌تواند باشد؟

مدرن شدن يعنى اينكه آقا چنگيز و ديگر دوستان كارى كنند جوان امروزى اين موسيقى را دوست داشته باشد نه اينكه سراغ سبك هاى ديگر برود. و اگرجوانان ، سبك پاپ مى‌خواهند حتما دليل دارد كه ريشه اش بر مى‌گردد به مدرن بودن پاپ آذربايجانى و سنتى ماندن موسيقى عاشيقلار و براى اين مساله بايد فكرى اساسى كنند. بايد زير ساخت و هارمونى براى موسيقى عاشيقلار ايجاد كنند نه اينكه فقط برايش نت بنويسند.

جايگاه گروه شما در جامعه چگونه است  گروه موسيقی تان  را محلى يا فراتر از اين منطقه اى و ملى می دانید ؟

ادعا مى‌كنم زير ساخت و هارمونى موسيقى من مدرن بوده  منطبق با اصول علمی و رایج جهان در مورد موسیقی  است! نظر انتقادی دیگران و متخصصان این هنر راهم با دیده منت و جان قبول دارم.

از لحاظ جذب مخاطب چطور؟

در تبريز، تهران و باكو هيچ وقت  در كنسرت هاى من صندلى خالى نبوده . در باكو، استانبول و تهران كنسرت داشته ام و خوب هم استقبال شده است بر اى من  زياد بودن مخاطب مهم نيست بلكه جنس مخاطب مهم است.

شما با وجود آنكه مى‌گوييد كنسرت هايتان مملو از جمعيت مى‌شود زياد چهره شناخته شده و معروفی نیستید؟

بله! قبول دارم. علتش اين است كه نمى‌توانم خوب تبليغ كنم. صدا و سيما سبك ما را تبليغ نمى‌كند پس من نمى‌توانم در حد وسيعى تبليغ كنم ولى با وجود اين خواهان و طرفدار زيادی برای این سبک وجود دارد كه اگر تبليغات وسيعى داشته باشيم  فروش سى دى هايمان هم بيشتر خواهد شد.

گفتيد جنس مخاطب برايتان مهم است جوانان امروزى گاها علاقمند برخى كارهاى سطح پائين مى‌شوند انتظار شما از مردم چيست؟

ببينيد من كارهايم را كاملا به صورت علمى انجام مى‌دهم. انتظار دارم جوان از من نخواهد ترانه هاى فلان خواننده لس آنجلس نشین را برايش بخوانم!

پایان قسمت اول